بررسی تکالیف مالیاتی دفاتر اسناد رسمی
حقوق مالیاتی به عنوان یکی از شاخه های حقوق عمومی تلقی میگردد که روابط مودیان و سازمان امور مالیاتی کشور را تنظیم میکند.
در چند سال اخیر به دلیل توجه روز افزون دولت به درآمد های مالیاتی به عنوان درآمد ثابت جهت هزینه های جاری،روند تحول در نظام مالیاتی،گسترش یافته است.
نظام مالیاتی به عنوان مجموعه ای از تعامل دستگاههای مختالف به منظور شفافیت در درآمدها و هزینه های مودیان میباشد.نظام مالیاتی ناکارآمد که فرار مالیاتی در آن به فور یافت میشودموجب تضعیف آن گشته و همواره سوالات مهمی در برابر آن قرار میدهد.
تحولات اخیر با نام ((نظام جامع مالیاتی))مندرج در تبصره ماده 97 قانون اصلاح مالیاتهای مستقیم مصوب 31/4/94 آغاز گردیده است. سازمان امورمالیاتی موظف است این نظام جامع را ظرف سه سال اجرانماید.
الزام مودیان به برقراری ((صندوق ماشینی فروش))و تجهیزات مشابه و الزام به ارسال صورت حساب ها و قرار دادها به سازمان امور مالیاتی مندرج در ماده 169 و دسترسی سازمان امور مالیاتی به کلیه وزارتخانه ها موسسات دولتی،شهرداری،موسسات وابسته به دولت و شهرداری ها،موسسات و نهادهای عمومی غیر دولتی،نهادهای انقلاب اسلامی،بانکها و موسسات مالی و اعتباری،سازمانهای ثبت اسناد و املاک کشور و سایر اشخاص حقوقی اعم از دولتی و غیر دولتی که اطلاعات مورد نیاز پایگاه فوق را در اختیار دارند و یا نحوه موجبات تحصیل درآمد و دارایی برای اشخاص رت فراهم می آورند (مندرج در ماده 169 مکرر)و تشکیل واحدی تحت عنوان ((واحد بازرسی مالیاتی ))در سازمان امور مالیاتی (مندرح در ماده 181)و جرم انگاری برخی رفتارها (مندرج در ماده 274)گاهی در راه شفایفت فعالیتهای مالی قلمدادگریده است
در این راستا قانون اصلاحی مصوب 31/4/94 حاوی برخی تغییرات در خصوص تکالیف دفاتر اسناد رسمی بوده است.بدیهی شفافیت و رفع ابهام در این خصوص می تواند و دامنه مسئولیت را مشخص و تعیین نماید.
1-تاریخ لازم الاجراشدن قانون
طبق ماده 281 ق.ا.م.م. تارخ لازم الاجرا شدن این قانون از 1/1/1395 میباشد مگردر مواردی که در این قانون پیش بینی گردیده است.که در سه مورد عطف به ماسبق گردیده است.
الف-تسلیم اظهار نامه مالیات بر درآمد
ب -ترتیب رسیدگی و مقررات ماده 272
ج:نرخ مالیاتی که نسبت به عملکرد مالیات بر درآمد سال 1394 مجری میباشد.به عبارت دیگر قانون اصلاحی د رموارد سه گانه فوق در خصوص عملکرد مالیات بر درآمدمشاغل سال 1394 جاری میباشد.
2-نسخ صریح برخی احکام مالیاتی
ماده 282ق.ا.م.م.. بطور صریح 5 موارد ((احکام مالیاتی))در مقررات مختلف را لغونموده از جمله:
الف-بند ج ماده یک قانون تسهیل تنظیم اسناد رسمی :
بند ج ماده یک مقرر می دارد دفاتر اسناد رسمی مکلفند هنگام نقل و انتقال عین املاک،مفاصا حساب مالیاتی و بدهی موضوع ماده 37 قانون نامین اجتماعی مصوب 1354 را از انتقال دهنده مطالبه و شماره آنرا در تنظیمی قید نماید مگر اینکه انتقال گیرنده ضمن سند تنظیمی متعهد به پرداخت بدهی احتمالی گرددکه دریان صورت متعاملین نسبت به پرداخت آن مسئولیت تضامنی خواهند داشت.
ب-ماده 6 قانون تسلیمی تنظیم اسناد دردفاتر اسناد رسمی:
ماده 6 مقرر می دارد هر گونه انتقال بلا عوض به نفع دولت و شهرداری ها از پرداخت عوارض و اخذ هر گونه گواهی به استثناء پاسخ استعلام از اداره ثبت اسناد و املاک محل معاف میباشد.
3-اجرای برخی مقررات قانون تسهیل تنظیم اسناد
الف-استعلام از شهرداری و عدم پاسخ ظرف مهلت 20 روزه و قبول تعهدات ناشی از آن خریدار(تبصره ماده یک)
ب-تعهد انتقال گیرنده ناشی از بدهی های موضوع ماده 37 قانون تامین اجتماعی (بند 10 ماده یک)
ج-در مورد نقل و انتقال تلفن ثابت و همراه که برای تنظیم اسناد آن پاسخ استعلام شرکت مخابرات مورد نیاز است(ماده 4)
د-در مورد نقل و انتقال ماشین های چاپ،لیتو گرافی و صحافی که موافقت وزرات فرهنگ و ارشاد اسلامی لازم است(ماده 5)
که در نتیجه:
1-در مورد نقل و انتقال (عین املاک)به اشخاص اعم از حقیقی یا حقوقی پاسخ استعلام امور مالیاتی مورد نیاز است.
2-در مورد انتقال بلاعوض به شهرداری ها و دولت،پاسخ استعلام امور مالیاتی نیاز است.
درنتیجه هنگامیکه انتقال (عین املاک)صورت نمیگیرد پاسخ استعلام امور مالیاتی نیاز نیست.بنابر این ماده 187 قانون مالیهاتهای مستقیم در بر خی قسمت ها نسخ شده است(نسخ جرئی)در صورتی که فرض را بر این دهیم که مقرره موضوع ماده 187 ق.م.م قاعده ای عام و مقرره موضوع بند ج ماده یک قانون تسهیل تنظیم اسناد،قاعده ای خاص باشد.
4-موارد مندرج در ماده 187 ق.م.م.
الف-ثبت معاملات اعم از عین و منفعت و عرصه و اعیان
که متضمن فصل اول از باب سوم می باشد(52 الی 80)
-نقل و انتقال املاک بصورت بیع (ماده 59)
-نقل و انتقال املاک بصورت غیر از عقد بیع(ماده 63)
-نقل و انتقال حق واگذاری محل(تبصره 2 ماده 2)
نقل و انتقال املاک به ماخذ ارزش معاملاتی به نرخ 5 درصد و انتقال حق واگذاری محل به ماخذ 2 درصد و جوه دریافتی مالک یا صاحب حق
-اجاره موضوع مواد 52 الی 57
-معاضه (موضوع ماده 63)
بطور مثال می توان از نقل و انتقال زمین و خانه و واگذاری سر قفلی و حق کسب و پیشه محل های تجاری و یا صلح اعیانی و وتگذاری قنات و چاه را نام برد.
لازم به توضیح است در بند 62 مجموعه بخشنامه های ثبتی به شرح ذیل (( معاملات قنوات از لحاظ وصول مالیات مانند معاملات غیر منقول میباشد))صدور این بخشنامه در هنگامی بوده است که وصول مالیات از سوی دفاتر رسمی صورت گرفته است و اکنون کاربردی ندارد ولی در رویه اداره امورمالیاتی نقل و انتقال چاه و قنوات،حق واگذاری محسوب میگردد.
ب-معاملات وراث
که متضمن فصل چهارم ازباب دوم (مواد 17الی 43)
در مواردی که وراث بخواهند نسبت به سهم الارث خود معامله ای انجام دهند یا تقسیم نامه ای بین وراث تنظیم نمایند علاوه بر اخذ فرم مالیات برارث موضوع ماده 34 ق.ا.م.م. گواهی موضوع ماده 187 نیز ضروری است.
طبق بخشنامه معروف به کد 503 در مورد تنظیم اقرار نامه مبنی بر دریافت بهای ثمنیه اعیانی سهم الارث زوجه،مشمول مالیات نقل و انتقال موضوع مالیات بر درآمد املاک نبوده و نیاز به اخذ گواهی موضوع ماده 187 ق.م.م. نخواهد داشت ولی رعایت مفاد ماده 34 در این خصوص الزامی است.
ج-در آمد های اتفاقی
مو فصل ششم از باب سوم (مواد 119الی 128)
درآمد های اتفاقی عبارت است از در آمد نقدی و غیر نقدی که شخص حقیقی یا حقوقی بصورت بلا عوض و یا از طریق معاملات محابای و یا به عنوان جایزه یا هر عنوان دیگر از این قبیل تحصیل نمایدمشمول مالیات اتفاقی بنرخ مقرر در ماده 131 قانون خواهد بوددر این خصوص صد در صد در آمد حاصله و در صورتی که غیر نقدی باشدبه بهای روز تحقیق درآمد و برای املاکی که ارزش معاملاتی دارد طبق ارزش معاملاتی.
در مواردی که تنظیم اسنادصلح باشد،خیار،هبه با حق رجوع صورت میگیرد از لحاظ مالیاتی قطعی تلقی میگردد و در مرحله اول مشمول مالیات نقل و انتقال موضوع ماده 59 میگرددو در مرحله دوم در صورت تملک متصالح یا متهب و بهره برداری از منافع مشمول مالیات بر درآمدهای اتفاقی میباشد(ماده 121)لذا اخذ گواهی موضوع ماده 187 الزامی است.
به نظرمیرسد در مورد تنظیم اسناد وقف،وصیت،حبس و نذر اخذ گواهی مالیاتی موضوع ماده 187 موردنیاز نیست.لیکن طبق مواد 38 و 39 ق.ا.م.م.لیکن واقف یا متولی،حبس کننده و نذر کننده یا وصی مکلفند ظرف مدت سه ماده از تاریخ وقوع عقد یا فوت موصی مشخصات اموال مورد وقف یا حبس یا نذر یا وصیت و مشخصات ذینفع را به اداره امور مالیاتی محل اعلام نماید.همچنین جهت پرداخت مالیات منافع هر سال تا آخر تیر ماه سال بعد،اظهار نامه مالیاتی خود را ارئه نماید.
همچنین ردیف 51 مجوعه بخشنامه های ثبتی مقرر می دارد برای تنظیم اسناد وصیت تملیکی (باتوجه به اینکه وصیت جزء معاملات نمیباشد و موصی هر زمان که اراده کند حق رجوع از وصیت نامه را دارد)مطالبه گواهی موضوع ماده 187 قانون مالیات های مستقیم مصوب 1366 لازم به نظر نمیرسد لیکن استعلام از اداره ثبت برای تععین مالک ملک ضروری است.
د-فسخ و اقاله
از لحاظ مالیاتی فسخ و اقاله در مودر عین املاک نیازمند گواهی موضوع ماده 187 ق.م.م. میباشد. بنابر این اعمال شرط فسخ در اسناد معاملات اعم از بیع یا صلح یا رجوع و اقاله در عین املاک مستلزم اخذ گواهی موضوع ماده 187 می باشد.و فقط در مورد فک و فسخ اسناد وثیقه بانک ها طبق بخشنامه معروف به کد 590 نیاز به گواهی مالیاتی نمیباشد.
لازم به توضیح است که گواهی های مالیاتی در ظرف مهلت سه ماهه دارای اعتبار است (کد 593 )و گواهی خطاب به دفتر خانه معین برای همان دفتر خانه دارای اعتبار است و با تغییر دفتر خانه بایستی عنوان گواهی خطاب به دفتر خانه جدید باشد.
5-نسخ جزئی
نگاهی به ماده 187ق.م.م.و بند ج ماده یک قانون تسهیل که اولی مصوب 1366 و دومی مصوب 1385 میباشداین نکته را یادور میشود که موجب نسخ جزئی ماده 187 گردیده است.
لذا تنظیم اسناداجاره،تقسیم نامه،رهن و وثیقه بانکها و فسخ وفک آنها نیازمند گواهی مالیاتی نمیباشد.این موضوع با استدلالی دیگر طی نامه شماره 1/95 مورخ 18/1/1395 مورد تایید کانون سردفتران و دفتر یاران آذربایجان شرقی قرار گرفته است.
6-مالیات شغلی خودروهای غیر سواری
چون هیچ تکلیفی در این خصوص در ماده 187 ق.م.م. ذکر نشده است لذا از این تکلیفی متوجه دفاتر نیست.و راُی کمیسیون وحدت رویه در شماره یخشنامه 26805/48-ر-و مورخ 18/6/86 موید این موضوع می باشد.
7-نقل و انتقال سهام شرکتها
نظر به اینکه طبق ماده 103 قانون تجارت،نقل و انتقال سهم الشرکه با مسئولیت محدود بموجب سند رسمی است.
لذا تنظیم سند صلح سهم الشرکه که نیازمند گواهی موضوع تبصره 1 ماده 143 قانون مالیات های مستقیم میباشد کد های موضوع بخشنامه های ثبتی کد 564 و 495 نیز میباشد.
8-صلح امتیاز ها
صلح امتیازهایی مانند پروانه ا،قبض انبار،صلح اسلحه،امتیاز دفتر خانه،امتیاز داروخانه،حق اختراع،آب،برق،گاز،علامت تجاری،فیش حج تمتع و عمره،صلح مهریه،صلح جهیزیه،صلح اموال منقول مانند اثاث البیت نیازمند گواهی مالیاتی نمیباشند.
در این خصوص کد 568 و بند 64 و ردیف 58 مجموعه بخشنامه های ثبتی قابل توجه میباشند.
9-ارسال آمار
طبق ماده 185 ق.م.م. تا پایان ماه بعد بایستی آمار اسناد غیر منقول به اداره امور مالیاتی ار سال گردد.
10-ارسال تصویر وکالتنامه های غیر منقول
در اجرای تبصره 3 ماده 187 ق.ا.م.م. ظرف یک ماه تصویر وکالتنامه های اموال غیر منقول که بصورت بلا عزل می باشد به سازمان امور مالیاتی ارسال گردد.
11-تنظیم هر نوع سندنسبت به اموال منقول و غیر منقول
باعنایت به تبصره 4 ماده 187 ق.ا.م.م. تنظیم هر نوع سند منوط به اخذ مفاصا حساب مالیاتی میباشد لیکن اجرای این مقرره منوط به نصب و اجرای سامانه سازمان امور مالیاتی با دفتر خانه میباشد و تا زمان اجرای آن هیچ تکلیفی در مورد آن برای دفتر خانه وجود ندارد.